در شادمگ، اعمال ماه صفر؛ مهمترین دعاها، زیارتها و اعمالی که نباید فراموش کنید را نوشته ایم ، تا انتهای مقاله همراه ما باشید.
علت نام گذاری ماه صفر چیست؟
برای نام گذاری این ماه دو دلیل ذکر شده است. برخی معتقدند نامش از صُفرة به معنای زردی گرفته شده، چون زمان نام گذاری با فصل پاییز و زرد شدن برگ درختان مقارن بوده است. دیدگاه دیگر میگوید نام آن از صِفر به معنای خالی میآید؛ چرا که با پایان یافتن ماههای حرام (رجب، ذیالقعده، ذیالحجه و محرم)، قبایل عرب دوباره راهی جنگ میشدند و شهرها از سکنه خالی میشد.
اعمال و فضیلت های ماه صفر
ماه صفر، مانند دیگر ماههای قمری، فرصت مناسبی برای تقویت ارتباط معنوی با خداوند و انجام اعمال مستحبی است. در منابع دینی، برای آغاز این ماه و روزهای آن اعمالی نقل شده که انجام آنها با نیت قرب الهی و امید به کسب ثواب و برکت سفارش شده است. مهمترین این اعمال عبارتاند از:
دعای هلال ماه از اعمال ماه صفر
با رؤیت هلال ماه صفر، مستحب است مؤمنان با ذکر خداوند، آغاز این ماه را گرامی بدارند. در روایات آمده است که هنگام دیدن هلال، سه بار ذکر اللّهُ اَکْبَر و سه بار لا إلهَ اِلَّا اللّه گفته شود و سپس این دعا خوانده شود: اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذی أذْهَبَ شَهْرَ کَذا وَ جاءَ بِشَهْرِ کَذا. همچنین دعای چهل و سوم صحیفه سجادیه از بهترین دعاهایی است که برای آغاز ماه و مشاهده هلال توصیه شده و مضامین آن بر سپاسگزاری، توکل بر خدا و درخواست خیر و برکت در ماه جدید تأکید دارد.
صدقه دادن در ماه صفر
یکی از اعمالی که در آغاز هر ماه قمری، بهویژه ماه صفر، بسیار سفارش شده، صدقه دادن است. در فرهنگ اسلامی، صدقه علاوه بر کمک به نیازمندان، وسیله ای برای دفع بلا، افزایش برکت در زندگی و حفظ انسان از گرفتاری ها دانسته شده است. بسیاری از علما نیز توصیه کردهاند که مومنان ماه خود را با صدقه آغاز کنند و آن را به نیتی مانند سلامتی، گشایش امور یا رفع مشکلات اختصاص دهند.
قرائت قرآن در ماه صفر
تلاوت قرآن کریم در همه ایام سال فضیلت فراوانی دارد، اما برای آغاز ماه صفر نیز خواندن هفت مرتبه سوره مبارکه حمد سفارش شده است. برخی از بزرگان دین این عمل را موجب جلب رحمت الهی، آرامش قلب و طلب خیر و برکت در روزهای پیش رو دانستهاند. علاوه بر سوره حمد، انس روزانه با قرآن و تدبر در آیات الهی از بهترین اعمال مستحبی این ماه به شمار میرود.
روزه مستحبی در ماه صفر
روزه گرفتن از عبادت های ارزشمند در طول سال است و در روایات، برای هر ماه قمری سه روز روزه مستحب توصیه شده است. علامه مجلسی در کتاب زادالمعاد نقل میکند که این سه روز شامل پنجشنبه اول ماه، چهارشنبه اول دهه میانی و پنجشنبه آخر ماه است. انجام این روزهها علاوه بر آثار معنوی، به خودسازی، تقویت تقوا و نزدیکی بیشتر به خداوند کمک میکند.
دعای دفع بلا از اعمال ماه صفر
از دیگر اعمال مشهور ماه صفر، خواندن دعای یا شَدیدَ الْقُوی، وَ یا شَدیدَ الْمِحال ، است که در میان مؤمنان به دعای دفع بلا شناخته میشود. بر اساس توصیه برخی از علما، خواندن این دعا بهصورت روزانه در ماه صفر، به نیت حفظ انسان از حوادث، گرفتاریها و بلاها مستحب است. البته در آموزههای اسلامی، تأکید اصلی بر توکل به خداوند، انجام اعمال صالح و امید به رحمت الهی است و این دعا نیز در همین چارچوب توصیه شده است.
چرا ماه صفر را ماه نحسی میدانند؟
ماه صفر در میان بسیاری از مسلمانان، بهویژه در فرهنگ شیعی، با اندوه و عزاداری گره خورده است. شهرت این ماه به «نحوست» بیش از آنکه ریشه در یک حکم قطعی دینی داشته باشد، به دلیل هم زمانی آن با مجموعهای از حوادث تلخ و سرنوشتساز در تاریخ اسلام است. از همین رو، بسیاری از مردم این ماه را با یاد مصائب اهلبیت(ع) و وقایع دردناک صدر اسلام میشناسند.
از مهمترین رویدادهایی که در منابع تاریخی برای ماه صفر نقل شده، میتوان به ورود کاروان اسرای کربلا به شام در روزهای آغازین ماه، رحلت حضرت رقیه(س) در خرابههای شام، رحلت پیامبر اکرم(ص)، شهادت امام حسن مجتبی(ع)، شهادت امام رضا(ع) و همچنین آغاز جنگ صفین اشاره کرد. وقوع این حوادث، فضای معنوی و سوگوارانهای به ماه صفر بخشیده و باعث شده این ماه در ذهن بسیاری با اندوه و مصیبت همراه باشد.
با این حال، بسیاری از عالمان دینی تأکید کردهاند که در آموزههای اسلامی، هیچ ماهی ذاتا نحس نیست و آنچه برای مؤمن اهمیت دارد، توکل بر خداوند، انجام اعمال صالح، صدقه دادن، دعا و یاد خداست. به همین دلیل نیز در ماه صفر، انجام اعمال مستحبی، قرائت دعاهای مأثور، صدقه دادن و زیارت اهلبیت(ع) بیش از پیش مورد توصیه قرار گرفته تا مؤمنان با آرامش و امید، این ایام را سپری کنند.
اعمال روزهای خاص ماه صفر
در کنار اعمال مستحبی که برای تمام روزهای ماه صفر سفارش شده، برخی از روزهای این ماه به دلیل مناسبتهای مذهبی و تاریخی، از فضیلت و اهمیت بیشتری برخوردارند. برای این روزها نیز اعمال و عبادتهای ویژهای در منابع دینی نقل شده است.
اعمال روز سوم ماه صفر
برای سومین روز ماه صفر، خواندن دو رکعت نماز مستحبی توصیه شده است. در رکعت نخست، پس از سوره حمد، سوره فتح و در رکعت دوم، پس از سوره حمد، سوره توحید قرائت میشود. پس از پایان نماز نیز مستحب است 100 مرتبه صلوات، 100 مرتبه استغفار گفته شود و سپس انسان با اخلاص و امید به اجابت، حاجت خود را از خداوند متعال درخواست کند. این عمل از جمله عبادتهایی است که برای طلب خیر، گشایش امور و جلب رحمت الهی سفارش شده است.
اعمال سیزدهم ماه صفر
سیزدهم ماه صفر از روزهایی است که در برخی کتابهای ادعیه و اعمال، برای آن عبادتهای مستحبی نقل شده است. از جمله اعمال این روز، خواندن دو رکعت نماز مستحبی است که در هر رکعت، پس از سوره حمد، سوره إذا جاء نصرالله(سوره نصر) و سوره توحید قرائت میشود. پس از پایان نماز نیز سفارش شده است که مؤمن با ذکر صلوات و استغفار، از خداوند متعال طلب آمرزش، سلامتی، گشایش در امور و برآورده شدن حاجات خود را داشته باشد.
همچنین در این روز، همانند دیگر ایام ماه صفر، صدقه دادن، تلاوت قرآن، خواندن دعاهای مأثور و توسل به اهلبیت(ع) از اعمالی است که برای بهرهمندی از برکات معنوی این ماه و تقویت ارتباط با خداوند توصیه شده است.
اعمال بیستم صفر؛ روز اربعین حسینی
بیستم ماه صفر، مصادف با اربعین شهادت امام حسین(ع)، یکی از مهمترین و باشکوهترین مناسبت های جهان تشیع به شمار میرود. مهمترین عمل این روز، زیارت اربعین است که در روایات اهلبیت (ع) جایگاه ویژهای دارد. شیخ طوسی از امام حسن عسکری(ع) نقل میکند که پنج نشانه برای مؤمن برشمرده شده است: اقامه ۵۱ رکعت نماز در شبانهروز (۱۷ رکعت واجب و ۳۴ رکعت نافله)، خواندن زیارت اربعین، انگشتر به دست راست کردن، سجده بر خاک و بلند گفتن بسمالله الرحمن الرحیم در نماز. هر سال نیز میلیونها زائر از کشورهای مختلف با حضور در پیادهروی اربعین، مسیر نجف تا کربلا را طی میکنند تا ارادت خود را به سیدالشهدا(ع) نشان دهند؛ مراسمی که از بزرگ ترین گردهمایی های مذهبی جهان به شمار میرود.
اعمال بیست و هشتم صفر؛ رحلت پیامبر اکرم(ص)
بر اساس مشهور میان شیعیان، بیست و هشتم صفر سالروز رحلت پیامبر اکرم حضرت محمد(ص) است و به همین مناسبت، مسلمانان این روز را با برگزاری مراسم عزاداری، قرائت قرآن، صلوات، دعا و یادآوری سیره و آموزههای پیامبر اسلام گرامی میدارند. در برخی روایات، این روز همچنین با شهادت امام حسن مجتبی(ع) نیز همزمان دانسته شده است؛ ازاینرو، این روز برای شیعیان از ایام مهم سوگواری و توجه بیشتر به عبادت، زیارت و انجام اعمال خیر به شمار میرود.
رویدادهای مهم ماه صفر
- هشتم صفر: وفات سلمان فارسی (سلمان محمدی)
- نهم صفر: شهادت عمار یاسر در جنگ صفین
- دوازدهم صفر: وفات حضرت هارون، برادر حضرت موسی(ع)
- هجدهم صفر: شهادت اویس قرنی در جنگ صفین
سخن پایانی
ماه صفر برای شیعیان ترکیبی است از حزن و اندوه بهخاطر فقدان پیامبر(ص) و دو امام معصوم، در کنار حرکت عظیم معنوی پیادهروی اربعین. از همین رو، در کنار عزاداری، اعمالی مانند دعای هلال، صدقه، روزههای مستحبی، قرائت قرآن و بهویژه زیارت اربعین در روز بیستم این ماه، از سنتهای مؤمنان برای گذر از این ایام است.
منبع: خبرگزاری صداوسیما
